Z języka greckiego słowo Dekalog - dosłownie “deca logos” – oznacza “dziesięć słów”. Tym właśnie słowem Pismo św. określa dziesięć przykazań Bożych. Są to najważniejsze, niezmienne nakazy prawa moralnego, które rodzaj ludzki otrzymał od samego Boga. Z kart Pisma św. wiadomo, że stało się to za pośrednictwem Mojżesza, któremu Bóg przekazał je na górze Synaj. Zostały one wyryte na kamiennych tablicach, nazwanych później tablicami przymierza. Naród wybrany przechowywał je, jako najdroższy skarb, w ozdobnej skrzyni, czyli arce przymierza.
Przykazania określają fundamenty naszej moralności i są dla człowieka wierzącego Bożym prawem objawionym, obowiązującym wszystkich i po wsze czasy. Trzy pierwsze przykazania określają stosunek człowieka do Boga, natomiast siedem pozostałych zawiera wskazania dotyczące relacji z innymi ludźmi w porządku miłości. Wszystkie przykazania Pismo św. wymienia w dwu miejscach: w Księdze Wyjścia (20, 1-17) i Księdze Powtórzonego Prawa (5, 6 – 21).
Nie powinniśmy postrzegać Dekalogu jedynie jako zbioru zakazów i praw, które ograniczają naszą wolność. Nie należy bowiem zapominać, że ich Autorem jest Stwórca, a Jego wolą było obdarowanie człowieka wolnością. Wymownie świadczą o tym słowa wprowadzające do Dekalogu: Jam jest Pan Bóg twój, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli. Wynika z nich, że Bóg najpierw wyzwolił swój lud, a dopiero potem dał mu nakazy etyczne. Są one drogowskazami określającymi w jaki sposób godnie żyć i chronić najwyższe wartości.
Kolejne pokolenia chrześcijan – a więc również i nasze - stają wobec wyzwania nieustannego odczytywania Dekalogu w kontekście swoich czasów. Tak też uczynił Pan Jezus w Kazaniu na Górze, oznajmiając, że nie przyszedł zmienić Prawa, lecz je wypełnić. I rzeczywiście tak uczynił, uwewnętrzniając wymowę przykazań i podkreślając, że ich syntezą jest przykazanie miłości Boga i bliźniego, czyli dziesięć słów Boga w jednym: Będziesz miłował Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem, a bliźniego swego jak siebie samego. To streszczenie wszystkich naszych zobowiązań wobec Boga, bliźnich oraz siebie. Pan Jezus oświadczył apostołom, że nie ma innego, większego przykazania: “Przykazanie nowe daję wam, abyście się wzajemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem". Istotą chrześcijańskiego przesłania jest więc imperatyw miłości, a św. Jan Apostoł i Ewangelista mówi, że jest to także imię Boga, który jest Miłością. Odpowiedzią człowieka na dar miłości powinna być także miłość, która realizuje się poprzez wypełnianie Jego woli - wyrażonej w Dekalogu oraz nauczaniu Pana Jezusa – i na nieustannych prośbach, aby dał nam poznać swoją wolę, czyli to czego od nas oczekuje, w jaki sposób powinniśmy postępować. Konkretyzacja miłości dokonuje się bowiem poprzez działanie.
A ponieważ przykazania są słowem Bożym, toteż pozostają niezmienne i ciągle aktualne. I dlatego nikomu nie wolno modyfikować ich treści. Przestrzeganie Dekalogu jest koniecznym warunkiem wejścia do królestwa Bożego.

To słowo przywodzi często niedobre skojarzenia, czego najlepszym dowodem jest określenie „dewotka”. Ilekroć je słyszymy staje nam przed oczami niewiasta, którą co i rusz biega do kościoła i udaje pobożnisię, choć na co dzień zatruwa innym życie.

 

Klasycznym przykładem ilustrującym taką postawę jest przypowieść „Dewotka” autorstwa biskupa Ignacego Krasickiego, zamieszczona w cyklu “Bajki i przypowieści”:

Dewotce służebnica w czymsiś przewiniła Właśnie natenczas, kiedy pacierze kończyła. Obróciwszy się przeto z gniewem do dziewczyny, Mówiąc właśnie te słowa: "...i odpuść nam winy, Jako my odpuszczamy", biła bez litości. Uchowaj, Panie Boże, takiej pobożności!

Mówiąc o dewotkach myślimy, zazwyczaj, o świętoszkowatych kobietach. Ale takimi pobożnisiami na pokaz - a zarazem strasznymi rygorystami moralnymi wobec innych ludzi - bywają, niestety, również mężczyźni.

Nie powinniśmy jednak utożsamiać prawdziwej dewocji z bigoterią, czyli przesadną - skupioną wyłącznie na przejawach zewnętrznych, a więc na rytuałach - fałszywą pobożnością. Taki negatywny rodzaj dewocji przypomina faryzeizm, tak bardzo napiętnowany zarówno przez św. Jana Chrzciciela, jak i samego Jezusa Chrystusa. Autentyczna pobożność nie polega bowiem na mnożeniu rozmaitych praktyk religijnych, bo one są jedynie środkiem prowadzącym do celu. W istocie bowiem termin „dewocja”, jest spolszczeniem łacińskiego słowa „devotio” i oznacza poświęcenie się, ofiarowanie oraz autentyczną pobożność, czyli gotowość życia „po Bożemu”.

Warto, przy okazji, przypomnieć, że pod koniec średniowiecza narodził się wewnątrz Kościoła – na terenach Holandii, Nadrenii, Westfalii i Wirtembergii - ruch „nowej pobożności”, nazywany po łacinie „devotio moderna”. Był on wyraźną reakcją zarówno na przeintelektualizowaną wiarę, jak i - tak charakterystyczny dla zafałszowanej pobożności - formalizm zewnętrznych praktyk religijnych, Za twórcę „devotio moderna” uznaje się Gerarda Groote, a wśród najwybitniejszych przedstawicieli wymieniani są m.in. Erazm z Rotterdamu i Tomasz a Kempis. Ten ostatni jest autorem największego osiągnięcia z bogatej spuścizny literackiej, jaka pozostała po „devotio moderna” do naszych czasów. Chodzi o niewielki tomik, który jest - obok Pisma św. - najczęściej tłumaczoną i wydawaną książką w świecie, czyli dzieło „O naśladowaniu Chrystusa”. Tytuł mówi wszystko: sens doczesnego życia chrześcijanina polega na pełnieniu woli Bożej, a cel ten można osiągnąć poprzez naśladowanie świętego człowieczeństwa Pana Jezusa, aby się do Niego jak najbardziej upodobnić. I tak owocem ruchu było powstanie blisko stu domowych wspólnot, których członkowie próbowali żyć na wzór pierwszych chrześcijan, praktykując ubóstwo i miłosierdzie. Nazywali siebie braćmi i siostrami wspólnego życia.

Od słowa „devotio” pochodzi też nazwa dewocjonaliów, czyli przedmiotów przeznaczonych do spełniania praktyk religijnych, m.in. krzyżyków, medalików, różańców, czy obrazków. Kiedy dewocjonalia pobłogosławimy, albo poświęcimy staną się sakramentaliami i będą zaliczane do przedmiotów kultu religijnego.

Autor: Michał Gryczyński

Uroczyste zakończenie Modlitwy Eucharystycznej. Celebrans podnosząc Ciało i Krew Chrystusa w uroczystej aklamacji wyraża uwielbienie Boga (gr. doxa = chwała, wielkość, szacunek, cześć): „Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie, Tobie, Boże, Ojcze wszechmogący, w jedności Ducha Świętego, wszelka cześć i chwała, przez wszystkie wieki wieków”. Uwielbienie to skierowane jest głównie do Boga Ojca (Adresata całej ME), ale wraz z Nim otrzymuje je również Duch Święty oraz sam Chrystus, będący zarazem źródłem i pośrednikiem tegoż uwielbienia. Tym zaś, który oddaje Bogu cześć i chwałę, w pełnej solidarności z Chrystusem, jest Kościół. Doksologia jest więc niejako ratyfikowana przez zgromadzenie równie podniosłym „Amen”, które jest jednocześnie wyrazem akceptacji ludu dla całej Modlitwy Eucharystycznej. Jest to z pewnością najważniejsze „Amen” całej Mszy św., które winno być wypowiedziane, a najlepiej wyśpiewane, szczególnie uroczyście.

 

Autor: ks. Waldemar Babicz

Duch Święty towarzyszył wszystkim ważniejszym wydarzeniom od Zwiastowania, przez chrzest Jezusa w Jordanie, Jego walkę z szatanem i głoszenie Dobrej Nowiny, aż po chwalebne Zmartwychwstanie.
Tajemnica trzeciej Osoby Trójcy Świętej została objawiona w pełni dopiero w czasach Nowego Przymierza. Pięćdziesiąt dni po Zmartwychwstaniu doszło do wydarzenia uznawanego za początek działalności Kościoła. Zesłanie Ducha Świętego, nazywane też Pięćdziesiątnicą, nastąpiło w wieczerniku: wtedy – pod symbolami wichru i ognistych języków – rozlała się na apostołów łaska Ducha Pocieszyciela. Od tej chwili zaczęli oni udzielać Ducha Świętego nowo nawróconym, nakładając na nich ręce. Dało to początek sakramentowi bierzmowania, który udziela szczególnych darów Ducha Świętego: mądrości, rozumu, umiejętności, rady, męstwa, pobożności i bojaźni Bożej. Św. Paweł w liście do Galatów (5, 22-23) wymienia także owoce Ducha Świętego, do których zalicza: miłość, wesele, pokój, cierpliwość, uprzejmość, dobroć, wspaniałomyślność, łaskawość, wierność, skromność, wstrzemięźliwość i czystość. Bóg Ojciec i Syn Boży są wspólnie jedną zasadą pochodzenia Ducha Świętego, który posłany jest przez Ojca, na prośbę Syna. On działa w każdym z nas z osobna, ale i w całej zbiorowości wiernych, tworzącej Mistyczne Ciało Chrystusa, czyli Kościół. Dzięki Duchowi Świętemu mamy pewność, że Kościół jako całość nigdy nie pobłądzi. A ponieważ jest On Duszą Kościoła, jednoczy wszystkich chrześcijan, oświeca każdego z nas i pomaga rozpoznawać znaki czasu.Duch Święty wylewa swe łaski nieustannie, a w Kościele najważniejsze działania liturgiczne poprzedzone są epiklezą, czyli modlitwą do Ducha Świętego. I tak np. w czasie każdej Mszy św. konsekrację Chleba i Wina poprzedza modlitwa błagalna, aby Duch Święty zstąpił i przemienił je w Ciało i Krew Chrystusa. Przez długie lata Duch Święty pozostawał nieco w cieniu. Choć chrześcijanie wyznawali wiarę w Jego boską godność, to pisano i mówiono o Nim niewiele. Dopiero w XX wieku nastąpił przełom, co zaowocowało m.in. refleksją teologiczną – zwanej “pneumatologią” (greckie “pneuma” tzn. “duch”) – a także powstaniem ruchów odnowy charyzmatycznej. Ale o „nowym posłaniu Ducha” pisał już w XIII w. św. Tomasz z Akwinu, a w nauczaniu Kościoła na przestrzeni całych dziejów nie brakowało fundamentalnych orzeczeń poświęconych Duchowi Świętemu. I tak w 382 r. synod rzymski głosił: „Jeśli kto nie przyjmuje, że są trzy prawdziwe Osoby Ojca i Syna, i Ducha Świętego, że one są równe, zawsze żyjące, ogarniające wszystkie rzeczy widzialne i niewidzialne, że mogą wszystko, sądzą wszystko, ożywiają wszystko, stwarzają wszystko, zbawiają wszystko – sam się wyłącza ze społeczności wiernych (21). Symbol wiary Quicumque z V w. nauczał: „Duch Święty jest równy jednością natury Bożej zarówno Ojcu, jak i Synowi”. Aw 1140 r. synod w Sens orzekał, że „Duch Święty jest duszą świata”W czasach najnowszych Leon XIII poświęcił Duchowi Świętemu encyklikę Divinum illud, a Sługa Boży Jan Paweł II napisał encyklikę Dominum et Vivificantem, w której nazwał Go Duszą Kościoła, porównując Jego działanie do funkcji duszy w ciele człowieka.

Autor: Michał Gryczyński