Każdego dnia wspominamy błogosławionych i świętych, jednak 1 listopada jest w roku liturgicznym dniem szczególnym. Oddajemy wówczas cześć wszystkim świętym, których nie znamy z imienia. Chociaż ich świętość była nie mniejsza od tych powszechnie znanych, nie doczekali się aureoli, bo przyszło im żyć z dala od wielkich wydarzeń i pozostają dla nas anonimowi. Bóg jednak zna każdego z nich po imieniu. A my, oczekując na Paruzję, czyli powtórne przyjście Chrystusa, podziwiamy ich, bo dzięki świętości byli zwiastunami przebóstwionej rzeczywistości, do której wszyscy zmierzamy. Uroczystość Wszystkich Świętych jest więc dniem niezwykle radosnym - to, poniekąd, nasze wspólne imieniny – co wyraża biały kolor szat liturgicznych. Natomiast dniem zadumy nad fenomenem śmierci, przemijania i przechodzenia w inny wymiar życia są Zaduszki, które obchodzimy 2 listopada. Oba te dni przybliżają nam tajemnicę świętych obcowania.
Chrześcijanie najwcześniej zaczęli oddawać cześć Matce Bożej i męczennikom, których groby nawiedzali w rocznicę śmierci. Od IV w., za sprawą pism Ojców Kościoła, zaczął się rozwijać także kult świątobliwych wyznawców: papieży, mnichów, ascetów i dziewic. W 606 r. Bonifacy IV przemianował rzymski Panteon - świątynię ku czci bóstw pogańskich – na kościół pod wezwaniem świętych Apostołów i Męczenników. To dało początek uroczystości Wszystkich Świętych obchodzonej początkowo 13 maja. W IX w. Grzegorz IV nakłonił cesarza Ludwika do zaprowadzenia jej w całym państwie frankońskim, a w 935 r. Jan XI rozszerzył ją na cały Kościół.
A Zaduszki? Kościół od najdawniejszych czasów modlił się za zmarłych, ale dopiero w X w. Odilon – opat benedyktynów w Cluny (Francja) – wprowadził w podległych mu klasztorach nabożeństwo za zmarłych. W 999 r. Sylwester II rozszerzył je na cały Kościół, a w 1915 r. Benedykt XV zezwolił kapłanom na celebrowanie w Zaduszki aż trzech Mszy św. Uroczystość Wszystkich Świętych i Zaduszki mają więc już ponad tysiącletnią tradycję.
Michał Gryczyński
