To, obok św. Wojciecha, jeden z patronów Polski. Odbiera też cześć jako orędownik ładu moralnego, ponieważ przez swoją męczeńską śmierć stał się symbolem sprzeciwu Kościoła wobec demoralizacji władzy.
Pochodził ze Szczepanowa, nieopodal Bochni, gdzie urodził się ok. 1030–1035 r. jako potomek rycerskiego rodu Turzynów. Uczęszczał do szkoły katedralnej w Krakowie oraz w Gnieźnie, a potem kształcił się za granicą, prawdopodobnie w Leodium (obecnie Liege). Ok. 1090 r. przyjął święcenia kapłańskie Na polecenie biskupa Suły-Lamberta powrócił do Polski i jako kanonik krakowskiej katedry został zatrudniony w kancelarii książęcej, a w 1070 r. – po śmierci biskupa – został ustanowiony jego następcą; sakrę biskupią przyjął prawdopodobnie z rąk arcybiskupa Anno. W tym okresie zajął się organizowaniem diecezji i porządkowaniem spraw kościelnych w duchu reformy gregoriańskiej. Przez siedem lat współpracował z królem Bolesławem Śmiałym m.in. w dziele reform i uregulowania stosunków kościelnych w Polsce.
W 1078 r. chłopi wzniecili rebelię i – pod nieobecność rycerstwa walczącego, u boku króla, na Rusi – rabowali dwory i hańbili osamotnione niewiasty. Rycerze samowolnie opuścili więc króla i powrócili, aby bronić czci swoich małżonek oraz posiadłości. Znany z porywczości monarcha surowo ukarał rycerzy, którzy w poczuciu krzywdy zawiązali przeciw niemu spisek. Biskup Stanisław usiłował ich bronić, ale król był nieugięty. A ponieważ Bolesław Śmiały sam uwiódł i porwał zamężną kobietę, więc biskup obłożył go klątwą. Władca wpadł we wściekłość: 9 maja 1079 r. wpadł z siepaczami do świątyni na krakowskiej Skałce i zasiekli biskupa podczas celebracji Mszy św. Mord na Skałce wywołał w narodzie wielkie wzburzenie, a król zbiegł, prawdopodobnie na Węgry; podanie głosi, że do śmierci, tj. do 3 maja 1081 r., pokutował jako mnich w Osjaku. Ciało biskupa męczennika spoczęło ostatecznie w katedrze wawelskiej. Kanonizowano go 17 września 1253 r. w bazylice św. Franciszka w Asyżu, a Wincenty z Kielc, dominikanin i kanonik krakowski, ułożył na uroczystość jeden z najpiękniejszych chorałów późnego średniowiecza Gaude Mater Polonia – „Raduj się Matko Polsko”.
Michał Gryczyński
fot. św. Stanisław/R. Woźniak
| « poprzedni | następny » | « wróć |
